chuyên đề Địa HK I 2018

Tháng Mười Hai 19, 2018 9:53 chiều

TRƯỜNG THCS QUẢNG THUẬN
TỔ/NHÓM CM: TỔ KHXH, NHÓM SỬ – ĐỊA

CHUYÊN ĐỀ “XÂY DỰNG BÀI HỌC, TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC
THEO NHÓM VÀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC ”

I. LÍ DO THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ:
Trong quan niệm dạy học mới (tổ chức) một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động tích cực đến tư tưởng, tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho người học. Ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như: bám sát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học; phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh (HS); giờ học đổi mới PPDH còn có những yêu cầu mới như: được thực hiện thông qua việc GV tổ chức các hoạt động học tập cho HS theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin; được thực hiện theo nguyên tắc tương tác nhiều chiều: giữa GV với HS, giữa HS với nhau (chú trọng cả hoạt động dạy của người dạy và hoạt động học của người học. Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ học tập với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”.Cũng chính vì lí do đó, chúng tôi cố gắng tìm hiểu và trao đổi về chuyên đề với nội dung thực sự cần thiết để áp dụng trong quá trình dạy học của tổ và để các đồng nghiệp cùng quan tâm tham khảo, đóng góp ý kiến.
II. MỤC ĐÍCH THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ
Chuyên đề này thực hiện nhằm mục đích cùng nhau thảo luận và tìm ra những PPDH dạy học (đặc biệt là phương pháp hoạt động nhóm) tích cực nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh.
Sau khi thực hiện chuyên đề, các giáo viên có thể ứng dụng kết hợp nhiều PPDH vào từng tiết dạy cụ thể trong môn Lịch Sử, Địa Lí một cách phù hợp nhằm gây hứng thú học tập cho các em, từ đó giúp các em yêu thích và học tốt bộ môn hơn.
III. NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ
1. Các hình thức học tập và học tập theo nhóm
a. Hoạt động cá nhân
– Là hoạt động yêu cầu học sinh thực hiện các bài tập/ nhiệm vụ một cách độc lập. Loại hoạt động này nhằm tăng cường khả năng làm việc độc lập của học sinh. Nó diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là với các bài tập/ nhiệm vụ có yêu cầu khám phá, sáng tạo hoặc rèn luyện đặc thù. Giáo viên cần đặc biệt coi trọng hoạt động cá nhân vì nếu thiếu nó, nhận thức của học sinh sẽ không đạt tới mức độ sâu sắc và chắc chắn cần thiết, cũng như các kĩ năng sẽ không được rèn luyện một cách tập trung.
b. Hoạt động theo cặp đôi
– Là những hoạt động nhằm giúp học sinh phát triển năng lực hợp tác, tăng cường sự chia sẻ và tính cộng đồng. Thông thường, hình thức hoạt động cặp đôi được sử dụng trong những trường hợp các bài tập/ nhiệm vụ cần sự chia sẻ, hợp tác trong nhóm nhỏ gồm 2 em. Ví dụ: kể cho nhau nghe, nói với nhau một nội dung nào đó, đổi bài cho nhau để đánh giá chéo,…
– Làm việc theo cặp rất phù hợp với các công việc như: kiểm tra dữ liệu, giải thích, chia sẻ thông tin; thực hành kĩ năng giao tiếp cơ bản (ví dụ như nghe, đặt câu hỏi, làm rõ một vấn đề), đóng vai. Làm việc theo cặp sẽ giúp học sinh tự tin và tập trung tốt vào công việc nhóm. Quy mô nhỏ này cũng là nền tảng cho sự chia sẻ và hợp tác trong nhóm lớn hơn sau này.
c. Hoạt động theo nhóm lớn
– Nhóm là hình thức học tập phát huy rất tốt khả năng sáng tạo nên hình thức này dễ phù hợp với các hoạt động cần thu thập ý kiến và phát huy sự sáng tạo. Điều quan trọng là học sinh cần phải biết mình làm gì và làm như thế nào khi tham gia làm việc nhóm.Để tránh việc tổ chức hoạt động nhóm mang tính hình thức. Trong khi thảo luận nhóm, cần phân rõ vai trò của cá nhân, nhóm trưởng, thư kí nhóm và giáo viên. Cụ thể là:
* Cá nhân: tự đọc, suy nghĩ, giải quyết nhiệm vụ, có thể hỏi các bạn trong nhóm về những điều mình chưa hiểu; khi các bạn cũng gặp khó khăn như mình thì yêu cầu sự trợ giúp của giáo viên; thực hiện các yêu cầu của nhóm trưởng và yêu cầu của giáo viên.
* Nhóm trưởng: thực hiện các nhiệm vụ của cá nhân như những bạn khác; bao quát nhóm xem các bạn có khó khăn gì không; phân công các bạn giúp đỡ nhau; tổ chức cho cả nhóm thảo luận những vấn đề khó khăn; thay mặt nhóm để liên hệ với giáo viên và xin trợ giúp; báo cáo tiến trình học tập nhóm; điều hành chốt kiến thức trong nhóm.
* Thư kí của nhóm: thực hiện các nhiệm vụ của cá nhân như các bạn khác; là người ghi chép hoặc vẽ lại những nội dung trao đổi hoặc kết quả công việc của nhóm. Việc ghi chép này giúp nhóm tổng hợp công việc mình đã thực hiện, trao đổi với các nhóm khác hoặc chia sẻ trước cả lớp.
* Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm:
Chọn luân phiên các nhóm trưởng, thư kí nhóm để giúp giáo viên triển khai các
hoạt động học tập. Xác định và phân công nhiệm vụ cho các nhóm một cách cụ thể và rõ ràng. Đứng ở vị trí thuận lợi để dễ dàng quan sát các nhóm học sinh làm việc và có thể hỗ trợ kịp thời cho các nhóm.
Vừa hướng dẫn học tập cho một nhóm, vừa kết hợp quan sát, đánh giá và thúc đẩy các nhóm khác làm việc. Việc chỉ định học sinh phát biểu, trình bày báo cáo … phải được cân nhắc phù hợp với nội dung hoạt động, đối tượng học sinh, không tập trung vào một số học sinh trong lớp, trong nhóm.
– GV cần hướng dẫn thực hiện đúng tiến trình hoạt động nhóm:
+ Trước khi tham gia phối hợp với bạn học trong nhóm, cá nhân luôn có một khoảng thời gian với các hoạt động để tự lĩnh hội kiến thức, chuẩn bị cho các hoạt động thảo luận trong nhóm.
+ Khi HS chưa quen tự động tạo nhóm, GV hướng dẫn tạo nhóm theo dãy bàn. 4 hoặc 6 học sinh…một nhóm. Mỗi nhóm cần bầu nhóm trưởng, thư kí, một số em có nhiệm vụ chuẩn bị nguồn tư liệu, ghi chép, theo dõi thời gian,… Các nhóm cùng đồng thời làm việc nên HS cần giữ trật tự, không nói quá to, không chạy đi, chạy lại trong lớp khi không cần thiết.
d. Hoạt động cả lớp
– Khi học sinh có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh một vấn đề hoặc có những khó khăn mà nhiều học sinh không thể vượt qua, giáo viên có thể dừng công việc của các cá nhân, cặp, nhóm lại để tập trung cả lớp làm sáng tỏ các vấn đề còn băn khoăn hoặc bàn cãi .Hoạt động cả lớp còn được sử dụng trong tình huống GV nêu yêu cầu cho HS, hướng dẫn HS thực hiện nhiệm vụ, HS hoặc nhóm HS trình bày kết quả làm việc, GV đánh giá kết quả làm việc của HS,…
2. Hướng dẫn học sinh tự học:
– Tự học, nghĩa là người học phải tự mình làm việc với các tri thức cần học.
Làm việc ở đây được hiểu cả về phương diện trí óc đơn thuần ( phân tích, tổng hợp, so
sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa) cả về phương diện hoạt động vật chất ( vẽ biểu
đồ, phân tích lược đồ, bảng số liệu, trao đổi, tranh luận, thuyết trình) .
– Tự học có thể diễn ra dưới sự tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn của thầy nhưng cũng có thể không có sự hướng dẫn của thầy, có thể tiến hành theo hình thức cá nhân, nhưng cũng có thể theo hình thức nhóm. Dù có hay không có thầy , dù theo hình thức nào thì tự học cũng đòi hỏi người học phải nỗ lực tối đa, tích cực , chủ động và sáng tạo.
* Các hình thức tự học:
– Tự học trên lớp:
+ Nghe giảng
+ Ghi chép
+ Làm bài tập
– Tự học ngoài lớp:
+ Đọc sách , tài liệu tham khảo
+ Làm đề cương thảo luận nhóm
+ Thực hiện các bài tập thực hành
+ Làm đề cương ôn tập
Kết luận:
Vận dụng một số phương pháp dạy học giúp học sinh học tốt môn Địa lí THCS là định hướng dạy học giúp cho HS phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề. Để nâng cao hiệu quả của việc áp dụng 1 số phương pháp dạy học tích cực giáo viên cần hiểu rõ ý nghĩa, yêu cầu và các đặc điểm cơ bản của phương pháp. Đặc biệt là biết vận dụng phương pháp một cách sáng tạo vào bài giảng để phù hợp với đối tượng và điều kiện dạy học cụ thể.
– Đối với giáo viên: phải truyền đạt đầy đủ nội dung, kiến thức kĩ năng cho học sinh. Sử dụng phương pháp phù hợp với từng đối tượng. Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực cũng đòi hỏi sự linh hoạt của giáo viên. Không nhất thiết phải sử dụng thật nhiều phương pháp dạy học, điều căn bản nhất vẫn là mục tiêu khơi gợi được sự yêu thích, tính tích cực của học sinh vào tiết dạy.
– Đối với học sinh: trong quá trình học tập, học sinh nên tham gia vào các hoạt động mà giáo viên tổ chức. Đồng thời tự lực thực hiện những nhiệm vụ mà giáo viên đưa ra thể hiện tính sáng tạo và năng lực của bản thân. Cần nắm vững lí thuyết và có sự kết hợp với thực hành. Vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề xảy ra trong thực tiễn.
– Đối với nhà trường: Cần trang bị đầy đủ các phương tiện, thiết bị, đồ dùng… để tạo điều kiện tốt hơn nữa cho giáo viên trong việc nghiên cứu xây dựng và sử dụng phương pháp tích cực trong giảng dạy bộ môn.
Như vậy, việc áp dụng một số phương pháp dạy học giúp học sinh học tốt môn Địa lí THCS sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi học sinh, giúp học sinh phát huy khả năng tư duy, sáng tạo trong học tập và ứng dụng trong thực tiễn.
V. KẾ HOẠCH THỰC HIỆN
– Thời gian dạy thực nghiệm: Từ 10/11 đến 22/ 11/ 2018
– Phân công dạy thực nghiệm:
+ Đ/c Phạm Thị Thuý Hằng
Bài dạy: Tiết 25 – Bài 23: Vùng Bắc Trung Bộ

Người viết

Phạm Thị Thuý Hằng